Krimpen aan den IJssel herdenkt oorlogsslachtoffers

Maandag 4 mei 2026 – Dodenherdenking

Vanavond zijn wij stil. Stil voor allen – burgers en militairen – die zijn omgekomen sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesmissies. We herdenken hen in het besef dat vrede en veiligheid nooit vanzelfsprekend zijn, ook al hopen we dat soms zo vurig.

Herdenken is terugkijken. Maar het is ook voelen hoe dichtbij het verleden soms nog is. Want oorlog laat sporen achter die generaties lang blijven bestaan. In ervaringen die worden doorgegeven. Of de gaten die vallen in verhalen omdat de herinneringen te veel gevoelens naar boven brengen. In de angst die soms onverwacht terugkeert.

En toch denken we vaak: oorlog, dat is iets van ver weg. Van andere landen. Van andere tijden. Maar wie om zich heen kijkt, ziet dat dit niet meer zo is. Oorlog is geen verre echo. Het is een werkelijkheid die opnieuw Europa raakt. Een werkelijkheid die mensen dwingt hun huis, hun werk, hun familie achter te laten omdat geweld hen geen keuze laat. Het zijn geen zwart-witfoto’s. Voor hen is oorlog gisteren. Of zelfs vandaag.

Als de nieuwsberichten ons dagelijks confronteren kan dat besef zwaar voelen. Het kan ons het gevoel geven dat de wereld te groot is, de problemen te ingewikkeld, de conflicten te ver buiten ons bereik. “Wat kunnen wij hier nu voor goeds aan bijdragen?” Maar zo machteloos als we ons misschien voelen zijn we niet.

De mensen die we vanavond herdenken vochten voor onze vrijheid. Zij riskeerden hun leven. En wat misschien wel het meest indrukwekkend is: zij deden dat niet alleen voor hun eigen familie, hun eigen buren, hun eigen dorp. Ze vochten voor mensen die ze nooit hadden ontmoet. Voor generaties die nog geboren moesten worden. Voor onbekenden. Voor u, voor mij. Hun moed was groter dan hun eigen leven, omdat ze geloofden dat vrijheid het waard was om voor te strijden — ook als die vrijheid vooral een ander ten goede zou komen.

En hoe kunnen wij dan iets betekenen? Misschien niet door de wereldpolitiek te veranderen. Maar vrijheid gaat verder dan de afwezigheid van oorlog. Het is niet alleen iets dat we herdenken. Het is iets dat we kunnen doorgeven. Iets dat groeit wanneer we het delen. Vrijheid is de aanwezigheid van menselijkheid. Van openheid. Van bereidheid om een ander te laten ademen, te laten bestaan, te laten thuiskomen.

In aanloop naar deze dag zijn er in de media weer verschillende verhalen te zien en te lezen over de Tweede Wereldoorlog. Wat mij daarin raakte was de pijn van de Joodse gemeenschap als hun vrijheid weer een beetje verder werd ingeperkt. De nieuwe beperking raakte hen uiteraard. En iedere nieuwe maatregel gaf ophef in de samenleving, maar nooit voor lang. Al vrij snel trad er gewenning op. Die gewenning en acceptatie door hun omgeving deed hen nog veel meer pijn. De nieuwe situatie, met weer iets minder vrijheid, werd uiteindelijk stilletjes geaccepteerd door de mensen die dichtbij hen stonden. Het geeft aan hoe belangrijk de mensen om u heen zijn. En precies daarin zijn wij niet machteloos, integendeel. Kijk om u heen, hier in Krimpen. Bij uzelf in de wijk of in de straat.

Meer dan 80 jaar na de bevrijding leven we in een wereld die opnieuw onrustig is. Maar onze reactie daarop hoeft geen angst te zijn. We doen wat wij kunnen om onze vrijheid te blijven verversen. Met compassie, medeleven en solidariteit. Het kan ook de keuze zijn om te zeggen: als u vrijheid zoekt, dan wil ik dat u die hier in Krimpen aan den IJssel kunt vinden, net als ik.

Wanneer wij dat doen, dragen wij de vrijheid die anderen voor ons bevochten hebben verder. Niet door de wereldpolitiek te veranderen. Maar door naar elkaar om te zien. Voelen we allemaal de ruimte om in Krimpen aan den IJssel te geloven wat we willen geloven? Om te kunnen zijn wie we willen zijn? Kunt u in Krimpen veilig en onbezorgd houden van wie u wil houden? Ook als u op straat loopt? En wat doen we op het moment dat wij zien dat het niet zo is? Als iemand buitengesloten wordt om geloof, identiteit, afkomst of geaardheid? Komen we dan in actie? Of komt er gewenning?

Houd daarom oog voor elkaar. Geef ruimte aan elkaar. Luister naar iemands verhaal zonder te oordelen. Laat iemand zich gezien voelen door een vriendelijke begroeting op straat. Niet vragen: “Wat komt u doen?” maar: “Waar kan ik mee helpen?” Dat zijn geen kleine gebaren. Dat zijn daden van vrijheid. Met elkaar kunnen we onze eigen verantwoordelijkheid nemen voor het stukje waar we wel invloed op hebben. Vrijheid, hier dicht bij huis.

Ons eerbetoon vanavond krijgt pas echt kracht als de strijd voor vrijheid, van iedereen die we nu herdenken, geen herinnering is, maar het ons, ook vandaag de dag, in beweging brengt.

Straks, na de twee minuten stilte, gaan we weer naar huis. Maar de opdracht van deze avond blijft. Niet om alles op te lossen. Maar wel om iets te doen. Iets kleins. Iets menselijks. Iets dat vrijheid ademt. Kiezen we voor afstand? Of voor nabijheid? Voor wantrouwen? Of voor menselijkheid?

Laten we die vrijheid niet alleen koesteren voor onszelf, maar ook schenken aan wie haar nog moet vinden. Geef uw vrijheid door.

Dank u wel.

Burgemeester Harriët Westerdijk

Twee minuten lang valt de wereld stil

Geen stem, geen stap, geen hard gegil

Alleen het geritsel van de bomen aan de kant

voor de helden die vielen voor ons land

Wij staan hier op de herdenkingsgrond

Waar ooit angst en donker stond

Nu bloeien bloemen rood, wit en blauw

Als een teken van vrijheid en eeuwige trouw

tussen hoge bomen
in respectvolle stilte
herdenken wij
strijders en weerloze slachtoffers
van toen en nu

tussen hoge bomen
in tastbare stilte
ritselen herinneringen
aan moedige daden,
schrijnende pijn
haat en uitsluiting

tussen hoge bomen
in verbroken stilte
fluisteren stemmen:
begraaf onverschilligheid,
versteen niet,
blijf mensen met een warm hart!

tussen hoge bomen
in peinzende stilte
lopen wij het pad van herdenken,
van uitspreken
tegen haat en uitsluiting:
dé weg naar vrijheid

tussen hoge bomen
in ademloze stilte
wachten zij,
strijders en slachtoffers,
op onze stappen op die weg

Hadewey Buitenwerf

Polderdichter van de Krimpenerwaard